EVFTA 2026: Quy Tắc Xuất Xứ Mới – Những Lưu Ý Quan Trọng Cho Doanh Nghiệp

Từ ngày 10/5/2026, Thông tư 14/2026/TT-BCT chính thức thay thế khung quy định trước đó về quy tắc xuất xứ trong EVFTA. Các thay đổi tập trung vào ba nội dung chính: cập nhật hệ thống mã HS 2022, mở rộng cơ chế tự chứng nhận xuất xứ (REX), và bổ sung điều kiện áp dụng cộng gộp xuất xứ.

Những điều chỉnh này tác động trực tiếp đến cách doanh nghiệp xác định xuất xứ, xây dựng chuỗi cung ứng và chuẩn bị hồ sơ để hưởng ưu đãi thuế quan khi xuất khẩu sang EU.

Tầm quan trọng của cập nhật quy tắc xuất xứ EVFTA 2026

EVFTA có hiệu lực từ năm 2020 với quy tắc xuất xứ áp dụng theo Thông tư 11/2020/TT-BCT. Sau nhiều năm triển khai, thực tiễn đã thay đổi như:

The Harmonized System (HS) nomenclature has transitioned to the 2022 version.
Chuỗi cung ứng khu vực có nhiều thay đổi.
Xu hướng đa dạng hóa nguồn cung nguyên liệu trong khu vực.

Trước bối cảnh này, Bộ Công Thương ban hành Thông tư 14/2026/TT-BCT nhằm đồng bộ các yếu tố mới và chuẩn hóa cách áp dụng quy tắc xuất xứ theo thực tế thương mại hiện nay.

3 điểm mới trong quy tắc xuất xứ EVFTA 2026

Điều kiện cộng gộp xuất xứ được mở rộng có kiểm soát

Quy định mới cho phép doanh nghiệp xem xét sử dụng nguyên liệu từ một số quốc gia đối tác, nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện về cam kết quốc tế và hợp tác hành chính với EU.

Điều này mở ra khả năng:

Đa dạng hóa nguồn cung nguyên liệu.
Giảm phụ thuộc vào một thị trường duy nhất.
Tối ưu chi phí đầu vào trong khi vẫn duy trì điều kiện xuất xứ.

Tuy nhiên, doanh nghiệp cần đánh giá kỹ từng trường hợp cụ thể để đảm bảo tuân thủ đúng tiêu chí.

Mở rộng cơ chế tự chứng nhận xuất xứ (REX)

Theo quy định mới:

Với lô hàng trị giá không vượt quá 6.000 EUR, nhà xuất khẩu có thể tự chứng nhận xuất xứ mà không cần đăng ký REX.
Với lô hàng có giá trị cao hơn, doanh nghiệp cần đăng ký hệ thống REX để tiếp tục sử dụng cơ chế tự chứng nhận.

Tác động chính:

Rút ngắn thời gian xử lý chứng từ.
Giảm phụ thuộc vào quy trình cấp C/O truyền thống.
Tăng tính chủ động trong vận hành xuất khẩu.

Áp dụng hệ thống mã HS 2022

Toàn bộ quy tắc xuất xứ cụ thể theo mặt hàng (PSR) được xây dựng lại dựa trên HS 2022.

Điểm cần lưu ý:

Một số mã hàng đã thay đổi phân loại.
Mô tả hàng hóa có thể khác so với HS 2017.
Tiêu chí xuất xứ đi kèm cũng có thể thay đổi.

Nếu không cập nhật kịp thời, doanh nghiệp có thể:
Khai báo sai xuất xứ
Bị từ chối hưởng thuế suất ưu đãi (GSP/EVFTA) và phải áp dụng thuế suất MFN cao hơn

Vai trò của logistics trong việc duy trì xuất xứ hợp lệ

Quy tắc xuất xứ không chỉ dừng ở khâu sản xuất mà còn gắn liền với quá trình vận hành dòng hàng. Để tuân thủ Quy tắc không thay đổi (Non-alteration), doanh nghiệp cần đảm bảo:

Hàng hóa không bị gia công hoặc thay đổi bản chất tại nước thứ ba.
Hàng luôn nằm dưới sự giám sát của cơ quan hải quan.
Không được đưa vào lưu thông tại quốc gia trung chuyển.

Điều này đòi hỏi:

Hồ sơ vận chuyển rõ ràng
Quy trình lưu kho trung chuyển được kiểm soát
Chứng từ xuyên suốt từ điểm xuất đến điểm nhập

Ngoài ra, cơ quan hải quan EU có quyền kiểm tra sau thông quan. Doanh nghiệp cần lưu trữ hồ sơ liên quan đến xuất xứ trong thời gian tối thiểu theo quy định để sẵn sàng cung cấp khi được yêu cầu.

Nguy cơ khi chậm điều chỉnh theo Thông tư 14/2026/TT-BCT

Việc chậm điều chỉnh theo Thông tư mới có thể dẫn đến:

C/O hoặc chứng từ tự chứng nhận bị từ chối
Không được áp dụng thuế suất ưu đãi EVFTA
Bị truy thu thuế sau khi hàng đã thông quan
Gián đoạn chuỗi cung ứng do phải xử lý lại hồ sơ

Trong bối cảnh cạnh tranh tại thị trường EU ngày càng cao, sai sót về xuất xứ không chỉ là vấn đề tuân thủ mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến biên lợi nhuận.