Cập Nhật Hải Quan ASEAN: Thay Đổi Tại Việt Nam, Indonesia, Thái Lan Và Các Cơ Chế Thuận Lợi Hóa Thương Mại Khu Vực

Việt Nam ban hành quy định mới về thực hiện thủ tục hành chính thông qua Cơ chế một cửa quốc gia và Cơ chế một cửa ASEAN; Indonesia điều chỉnh chính sách quản lý nhập khẩu; Thái Lan bổ sung yêu cầu cấp phép điện tử đối với một số hàng hóa thuộc danh mục kiểm soát liên quan đến lĩnh vực hạt nhân.

Bên cạnh các thay đổi ở cấp quốc gia, Việt Nam chính thức tham gia Cơ chế công nhận lẫn nhau đối với doanh nghiệp ưu tiên về hải quan của ASEAN (AAMRA) từ ngày 30/6/2026. Trong khi đó, Hệ thống Quá cảnh Hải quan ASEAN (ACTS) tiếp tục hỗ trợ vận chuyển hàng hóa xuyên biên giới theo các điều kiện áp dụng tại các nước tham gia.

1. Việt Nam: Quy định mới về thủ tục qua cơ chế một cửa

Nghị định số 336/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 15/10/2026, quy định việc thực hiện thủ tục hành chính đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh và phương tiện vận tải xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh thông qua Cơ chế một cửa quốc gia và Cơ chế một cửa ASEAN.

Theo quy định, các bên liên quan có thể thực hiện và trao đổi thông tin, chứng từ phục vụ thủ tục hành chính thông qua hệ thống điện tử theo quy định pháp luật. Đối với doanh nghiệp logistics, việc theo dõi đúng quy trình khai báo và yêu cầu hồ sơ của từng thủ tục vẫn là yếu tố quan trọng để bảo đảm quá trình vận chuyển diễn ra thuận lợi.

Bên cạnh đó, Luật số 11/2026/QH16 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan sẽ có hiệu lực từ ngày 1/3/2027. Đây là mốc pháp lý doanh nghiệp nên theo dõi để chuẩn bị cho các thay đổi về quản lý và thủ tục hải quan trong thời gian tới.

Điểm cần lưu ý: Nghị định số 336/2026/NĐ-CP và Luật số 11/2026/QH16 có phạm vi điều chỉnh và thời điểm hiệu lực khác nhau. Doanh nghiệp cần đối chiếu trực tiếp các quy định áp dụng cho từng thủ tục thay vì mặc định mọi yêu cầu về tài khoản, chữ ký số hoặc hồ sơ điện tử đều là yêu cầu mới phát sinh từ hai văn bản này.

2. Indonesia: Điều chỉnh quy trình quản lý hồ sơ nhập khẩu

Indonesia ban hành Quy định của Bộ trưởng Thương mại số 18 năm 2026 (Permendag 18/2026), sửa đổi một số nội dung liên quan đến chính sách và quản lý nhập khẩu. Văn bản được ban hành ngày 3/6/2026 và công bố ngày 4/6/2026. Một số điều khoản được áp dụng theo các mốc hiệu lực riêng quy định trong văn bản.

Một số điểm đáng chú ý gồm:

Báo cáo kiểm định hàng hóa (Laporan Surveyor – LS): Quy định cho phép cấp báo cáo kiểm định trong một số trường hợp nhất định sau khi thời hạn hiệu lực của Giấy phép nhập khẩu (Persetujuan Impor – PI) đã hết, nếu đáp ứng các điều kiện được quy định.
Đối chiếu thông tin giấy phép: Số giấy phép nhập khẩu thể hiện trên báo cáo kiểm định cần phù hợp với số giấy phép được sử dụng trên tờ khai nhập khẩu (Pemberitahuan Impor Barang – PIB).
Nghĩa vụ báo cáo: Quy định điều chỉnh cơ chế xử lý đối với việc thực hiện nghĩa vụ báo cáo nhập khẩu. Doanh nghiệp cần theo dõi các quy định áp dụng cho từng loại giấy phép hoặc xác nhận liên quan, đồng thời lưu ý các mốc hiệu lực riêng của văn bản.
Xử lý vướng mắc trong lưu thông hàng hóa: Văn bản cũng đề cập cơ chế xử lý các trở ngại phát sinh trong quá trình lưu thông hàng hóa nhập khẩu.

Những thay đổi này cho thấy việc kiểm tra chéo dữ liệu giữa giấy phép nhập khẩu, báo cáo kiểm định và tờ khai hải quan ngày càng được chú trọng. Doanh nghiệp cần xác định chính xác loại giấy phép áp dụng, đồng thời theo dõi các mốc hiệu lực cụ thể của từng điều khoản trong văn bản.

3. Thái Lan: Bổ sung yêu cầu cấp phép điện tử đối với hàng hóa thuộc Nhóm 0

Từ ngày 30/7/2026, Thái Lan yêu cầu doanh nghiệp phải có giấy phép điện tử trước khi xuất khẩu hoặc tái xuất khẩu hàng hóa thuộc Nhóm 0 (Category 0), bao gồm vật liệu, cơ sở và thiết bị hạt nhân.

Danh mục này thuộc nhóm hàng hóa được kiểm soát do có liên quan đến nguy cơ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt. Tuy nhiên, không phải mọi hàng hóa có khả năng sử dụng cho cả mục đích dân sự và quân sự đều thuộc Nhóm 0. Hệ thống phân loại của Thái Lan chia hàng hóa kiểm soát thành nhiều nhóm khác nhau.

Ngoài yêu cầu về giấy phép điện tử, doanh nghiệp phải gửi thông báo trước khi xuất khẩu hoặc tái xuất khẩu và nộp báo cáo trong vòng 30 ngày sau giao dịch. Việc cấp phép được xem xét dựa trên mục đích sử dụng hàng hóa và thông tin về các bên liên quan.

Đối với các lô hàng thuộc phạm vi điều chỉnh, doanh nghiệp nên xác định trước liệu hàng hóa có nằm trong danh mục kiểm soát hay không, đồng thời bố trí đủ thời gian để hoàn tất các thủ tục cấp phép trước khi vận chuyển.

4. Các cơ chế thuận lợi hóa thương mại của ASEAN

AAMRA: Công nhận lẫn nhau đối với doanh nghiệp ưu tiên về hải quan

Cơ chế Công nhận lẫn nhau đối với doanh nghiệp ưu tiên về hải quan ASEAN (AAMRA) được xây dựng nhằm tăng cường hợp tác giữa cơ quan hải quan các nước thành viên và tạo thuận lợi cho hoạt động thương mại xuyên biên giới. Đến ngày 30/6/2026, cơ chế này được triển khai tại cả 10 quốc gia ASEAN, đánh dấu việc mở rộng phạm vi áp dụng trên toàn khu vực.

Theo AAMRA, doanh nghiệp được công nhận là doanh nghiệp ưu tiên về hải quan (AEO) tại một quốc gia tham gia có thể được hưởng các biện pháp thuận lợi hóa tại những quốc gia thành viên khác, tùy theo phạm vi công nhận và quy định triển khai của từng cơ quan hải quan. Tuy nhiên, việc tham gia AAMRA không đồng nghĩa với việc mọi lô hàng đều được miễn kiểm tra hoặc được tự động thông quan.

ACTS: Hỗ trợ quá cảnh hàng hóa xuyên biên giới

Hệ thống Quá cảnh Hải quan ASEAN (ACTS) hỗ trợ vận chuyển hàng hóa quá cảnh bằng đường bộ giữa các quốc gia tham gia thông qua cơ chế khai báo điện tử và bảo lãnh theo quy định của hệ thống.

Doanh nghiệp đủ điều kiện có thể sử dụng một tờ khai quá cảnh điện tử cho hành trình qua nhiều nước tham gia, thay vì xử lý riêng từng bộ hồ sơ quá cảnh ở mỗi chặng như phương thức truyền thống.

ACTS là cơ chế đã được triển khai từ trước và không phải chính sách mới ban hành trong năm 2026. Đồng thời, ACTS chỉ điều chỉnh thủ tục quá cảnh và không thay thế các nghĩa vụ thuế, giấy phép hoặc thủ tục nhập khẩu tại nước đến.

5. Doanh nghiệp cần theo dõi điều gì?

Khi xử lý lô hàng qua nhiều thị trường trong khu vực, doanh nghiệp nên:

Theo dõi thời điểm hiệu lực và phạm vi áp dụng của từng văn bản
Kiểm tra tính nhất quán giữa giấy phép, báo cáo kiểm định và dữ liệu khai báo hải quan
Xác định trước liệu hàng hóa có thuộc danh mục kiểm soát đặc biệt hay không
Đánh giá khả năng áp dụng AAMRA hoặc ACTS dựa trên loại hình doanh nghiệp và tuyến vận chuyển
Chủ động cập nhật các hướng dẫn thực thi từ cơ quan quản lý liên quan

Việc phân biệt rõ giữa quy định cấp quốc gia và các cơ chế hợp tác khu vực giúp doanh nghiệp xác định đúng thủ tục cần thực hiện, chuẩn bị chứng từ phù hợp và chủ động hơn khi tổ chức vận chuyển hàng hóa qua nhiều thị trường ASEAN.

Liên hệ Vantage Logistics nhận tư vấn phương án vận chuyển và báo giá phù hợp.

Vui lòng cung cấp thông tin: loại hàng, thị trường, điểm đi/đến và thời gian dự kiến.

Vantage Logistics Corp – South East Asia (S.E.A) Logistics Provider One-Stop Shop For Integrated Logistics Services
Trụ sở chính	Việt Nam – P. 06.01, Block A, Rivergate Residence, 151-155 Bến Vân Đồn, Phường Khánh Hội, Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam
Chi nhánh khu vực Đông Nam Á	Thái Lan, Lào, Campuchia, Malaysia, Indonesia, Singapore
Liên hệ nhanh:
Email	in@***om.vn
Hotline	+84-909-026-261
Website	https://vantage-logistics.com