CẬP NHẬT THỦ TỤC XUẤT NHẬP KHẨU: DOANH NGHIỆP CẦN RÀ SOÁT HỒ SƠ C/O TRƯỚC NGÀY 1/5/2026

Bộ Công Thương đã ban hành Quyết định 771/QĐ-BCT, sửa đổi 36 thủ tục hành chính trong lĩnh vực xuất nhập khẩu, có hiệu lực từ ngày 1/5/2026.

Phần lớn thay đổi tập trung vào Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O) – nhóm chứng từ ảnh hưởng trực tiếp đến:

Khả năng hưởng ưu đãi thuế quan
Tiến độ thông quan
Chi phí logistics

Nếu không cập nhật kịp thời, doanh nghiệp có thể đối mặt với chi phí lưu container, chậm giao hàng hoặc mất ưu đãi thuế.

Nhóm thủ tục C/O bị ảnh hưởng nhiều nhất

1/ Nhóm C/O ưu đãi theo các FTA (Trọng tâm số hóa)

Mẫu D (ATIGA), Mẫu E (ACFTA), Mẫu AK (AKFTA), Mẫu AJ (AJCEP), Mẫu AI (AIFTA), Mẫu AANZ (AANZFTA).
Mẫu RCEP: (Cần lưu ý đặc biệt vì quy trình kiểm tra hàm lượng xuất xứ mới).
Mẫu CPTPP, EUR.1 (EVFTA/UKVFTA), VK (VKFTA), VJ (VJEPA), VC (VCFTA), VN-EAEU.
Mẫu S (Lào), X (Campuchia) và các mẫu đặc thù theo hiệp định song phương.

2/ Nhóm C/O không ưu đãi và theo quy định riêng của nước nhập khẩu

Mẫu B: C/O không ưu đãi (General non-preferential).
Mẫu DA59: Thị trường Nam Phi.
Mẫu ICO: Dành riêng cho mặt hàng cà phê.
C/O đi Peru, Thổ Nhĩ Kỳ, Venezuela: Các chứng nhận theo yêu cầu riêng biệt của nước sở tại.

3/ Các thủ tục liên quan & Trường hợp đặc thù

Cấp C/O cho hàng hóa từ khu vực hải quan riêng (DNCX, kho ngoại quan, khu phi thuế quan…).
Cấp C/O sau ngày xuất khẩu (Issued Retroactively), cấp lại, cấp giáp lưng (Back-to-back).
Thủ tục sửa đổi, bổ sung Văn bản chấp thuận cho thương nhân tự chứng nhận xuất xứ trong ASEAN.

Tác động của quy định C/O mới đến doanh nghiệp xuất khẩu

C/O (Certificate of Origin) là chứng từ quyết định khả năng hưởng ưu đãi thuế quan theo các FTA. Khi sử dụng sai form, thiếu hồ sơ hoặc xử lý chậm, doanh nghiệp có thể đối mặt với các rủi ro trực tiếp:

Bị từ chối ưu đãi thuế
Phát sinh chi phí lưu container
Kéo dài thời gian thông quan

Rủi ro này đặc biệt rõ với các lô hàng xuất đi đầu tháng 5/2026, thời điểm quy định bắt đầu có hiệu lực.

Tận dụng FTA: quy mô tăng nhanh nhưng hiệu quả chưa tương xứng

Tỷ lệ tận dụng ưu đãi FTA của Việt Nam đạt khoảng 37,35% (năm 2023) và thường dao động trong khoảng 30–40% trong các năm gần đây. Điều này đồng nghĩa với việc phần lớn kim ngạch xuất khẩu vẫn chưa sử dụng ưu đãi thuế quan.

Trong khi đó, quy mô thương mại tiếp tục mở rộng:

Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu đạt khoảng 475 tỷ USD (+17%)
Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đã vượt 930 tỷ USD

Giá trị ưu đãi thuế bị bỏ lỡ đang tăng theo quy mô xuất khẩu.

Nguyên nhân chính không nằm ở thiếu thông tin, mà ở khâu thực thi:

Chọn sai form C/O theo từng FTA
Hồ sơ thiếu hoặc không nhất quán
Không đáp ứng đúng quy tắc xuất xứ

Các tiêu chí kỹ thuật như RVC (hàm lượng giá trị khu vực), CTH (chuyển đổi mã số HS), quy trình sản xuất đang trở thành điểm nghẽn phổ biến.

Trong bối cảnh cơ quan hải quan tăng cường kiểm tra xuất xứ và hậu kiểm, việc “được cấp C/O” không còn là điều kiện đủ. Hồ sơ cần chính xác ngay từ đầu để tránh rủi ro bị truy xuất sau thông quan.

Áp lực này đặc biệt rõ với các ngành xuất khẩu sử dụng C/O thường xuyên như: dệt may, cà phê, nội thất và điện tử – nhất là khi quy định mới được cập nhật đồng loạt trên nhiều form.

FTA đang trở thành “hạ tầng bắt buộc” của xuất khẩu

Thương mại với các đối tác thuộc các hiệp định lớn như RCEP hiện chiếm tỷ trọng đáng kể trong tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam.

Điều này cho thấy: C/O không còn là thủ tục hành chính, mà là yếu tố trực tiếp quyết định chi phí và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp xuất khẩu.

Cơ chế tự chứng nhận xuất xứ trong ASEAN: cơ hội và thách thức

Một điểm đáng chú ý trong Quyết định 771/QĐ-BCT là sửa đổi các thủ tục liên quan đến việc cấp văn bản chấp thuận cho thương nhân tự chứng nhận xuất xứ hàng hóa trong ASEAN – cho phép doanh nghiệp đủ điều kiện chủ động xác nhận xuất xứ thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào cơ quan cấp C/O.

Cơ chế này giúp rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ và tăng tính linh hoạt trong giao hàng. Tuy nhiên, điều kiện đi kèm không nhỏ: doanh nghiệp phải chuẩn hóa hồ sơ xuất xứ, quy trình lưu trữ chứng từ và hệ thống kiểm soát nội bộ.

Nếu không đáp ứng, rủi ro không dừng ở một lô hàng:

Bị truy xuất sau thông quan
Bị từ chối ưu đãi thuế
Ảnh hưởng đến uy tín dài hạn

Checklist chuẩn bị hồ sơ C/O trước ngày 1/5/2026

Để tránh gián đoạn hoạt động xuất khẩu, doanh nghiệp nên chuẩn bị các bước sau:

Rà soát toàn bộ quy trình xin cấp C/O hiện tại
Kiểm tra lại các form C/O đang sử dụng theo từng thị trường – đặc biệt nếu đang xuất sang ASEAN, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc hoặc EU
Cập nhật biểu mẫu, quy trình và hồ sơ theo quy định mới
Đào tạo bộ phận chứng từ, xuất nhập khẩu và logistics nội bộ
Chuẩn bị phương án dự phòng cho các lô hàng cần cấp sau hoặc cấp lại C/O
Đánh giá khả năng tham gia cơ chế tự chứng nhận xuất xứ nếu đủ điều kiện

Trong bối cảnh FTA ngày càng được khai thác sâu, C/O không chỉ là yêu cầu tuân thủ mà là công cụ giảm chi phí xuất khẩu.

C/O và logistics: điểm giao cắt quyết định tiến độ giao hàng

Với các lô hàng dự kiến xuất đầu tháng 5, C/O là một trong những yếu tố quyết định tiến độ thực tế: hồ sơ C/O chưa hoàn chỉnh có thể ảnh hưởng đến thời điểm booking, cắt tàu và giải phóng hàng tại cảng đích.

Doanh nghiệp nên lên phương án logistics song song với việc chuẩn hóa hồ sơ C/O – tránh tình huống hàng đã sẵn sàng nhưng chứng từ chưa xong, hoặc ngược lại, C/O đã có nhưng không kịp booking tàu đầu tháng.

Doanh nghiệp cần hỗ trợ kiểm tra form C/O phù hợp theo từng thị trường hoặc trao đổi về phương án logistics cho các lô hàng đầu tháng 5, hãy liên hệ đội ngũ Vantage Logistics.